Srbija

Nadgrobna obeležja u Srbiji koje čuva UNESCO

Nadgrobna obeležja u Srbiji koje čuva UNESCO

Srednjovekovna kamena nadgrobna obeležja na osnovu kojih možemo sagledati daleke korene i poreklo evropskog naroda na centralnom Balkanu svedoče o duhovnom životu naših predaka. Prema obliku, stećci se dele na stubove, sanduke, slemenjake, krstove i ploče, a ukrašavani su motivima poput meseca, zvezda i oružja. Retki su slučajevi da su srednjovekovni umetnici klesali scene iz lova, borbi, ili figuralne predstave muškaraca i žena, jer je to za njih značilo ulaganje velikog truda.

Arheolozi ističu da stećak predstavlja stablo na kome možemo čitati imena, prepoznati istorijski zapis i priču naroda iz tog vremena, kao i svakodnevnu radost i patnju. Zahvaljujući prisustvu natpisa, ove spomenike je moguće vremenski smestiti u period između prve polovine XIII i prve polovine XV veka – najveći broj njih nastao je tokom XIII i XIV veka, nakon čega su izrađivani i tokom XVI veka, ali se ubrzo zatim gube.

Groblja i obeležja na njima kao drevni svedoci vremena u narodnom pamćenju sačuvani su i pod nazivom mramorje, mašeti, grčki grobovi ili divovsko kamenje, s tim da se naziv stećak upotrebljava u novije vreme kao sinonim za stamenost, monolitnost i izveden iz pojma stojećak.

Stećci koji su pronađeni na teritoriji Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Hrvatske su zvanično upisani na listu zaštićene svetske kulturne baštine Uneska, a oni iz Srbije se nalaze na teritoriji opština Bajina Bašta i Prijepolje.

Tara, Mramorje, stećci
Stećci pronađeni u Srbiji su zvanično upisani na listu zaštićene svetske kulturne baštine Uneska, a nalaze se na teritoriji opština Bajina Bašta i Prijepolje. Autor: Goldfinger, Wikimedia

Mramorje u Perućcu se od XIII do XVI veka nalazilo na periferiji srpske srednjovekovne Raške države, na samoj granici sa Bosnom. U arheološkom nalazištu Rastište kod Bajine Bašte na stećcima je glavni ukras bilo oružje. Nekropola u Perućcu je formirana u XIV veku i imala je oko 200 stećaka, koji su bili napravljeni od tvrdog krečnjaka.

Preporučujemo  Planina Maljen kao predeo izuzetnih odlika stavljena pod zaštitu

Najveći među njima dostizali su dužinu od dva metra i širinu i visinu od oko jednog metra. Kasniji izvori beleže broj od 122 spomenika, dok ih, prema poslednjim podacima, ima 93, i to: 46 ploča, 18 slemenjaka sa postoljem, 10 slemenjaka bez postolja, 7 sanduka sa postoljem, 10 sanduka bez postolja i 2 amorfna primerka.

Tara, Mramorje, stećci
Mramorje u Perućcu se od XIII do XVI veka nalazilo na periferiji srpske srednjovekovne Raške države, na samoj granici sa Bosnom. Autor: Goldfinger, Wikimedia

Deo stećaka je, tokom vremena, premešten, deo je utonuo u tlo, dok je nekoliko primeraka prebačeno u muzeje.

Pismo stećka je gotovo isključivo bila ćirilica, kao neodvojiv sistem narodnog pisma na starom Balkanu, a izuzetno retko su u njima prisutni i elementi glagoljice. Stećak kao i papir i pergament, čuva iste oblike ćiriličnih slovnih znakova i predstavlja ubedljiv istorijski trag prisustva prihvatanja hrišćanstva. Sve što se može videti u natpisima na stećcima, nalazi se i u savremenim zapisima. Takođe, jezik natpisa na stećku je dominantno starosrpski, a ne staroslovenski.

Tara, Mramorje, stećci
Pismo stećka je gotovo isključivo bila ćirilica, kao neodvojiv sistem narodnog pisma na starom Balkanu, a izuzetno retko su u njima prisutni i elementi glagoljice. Goldfinger, Wikimedia

Poruke epitafa na stećcima bile su jezgrovite forme koje izražavaju visoke moralne norme perioda poznog srednjeg veka. Mnogi od njih govore o životu i ljudskoj sudbini, a tek poneki dostižu i umetničku vrednost.

Autor: Dubravka Karadarević, lektor u prevodilačkoj agenciji Libra

Naslovna fotografija: Goldfinger, sve objavljeno pod CC BY-SA 3.0

Daljine.rs na društvenim mrežama

Ukoliko vam se sviđa naš sadržaj pratite Daljine.rs na društvenim mrežama
Pratite naše objave
Bez Instagrama se ne može
Čitajte šta tvitujemo
Oznake

Komentarišite

Komentarišite

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.

Najnovije

Pratite nas

Pratite naše objave
Bez Instagrama se ne može
Čitajte šta tvitujemo

Daljinomer – grupa o putovanjima

 
Daljinomer – Putovanja i saveti
Private group · 546 members

Join Group

Sve šta vas zanima o putovanjima pitajte – ali skitajte!

– Pročitajte pravila grupe pre nego što se usputite u avanturu pitanja i komentarisanja.