Grčka vlada predstavila je dugo najavljivani novi Specijalni prostorni okvir za turizam, dokument koji bi u narednim godinama trebalo da potpuno promeni način razvoja turizma u zemlji. Novi plan dolazi u trenutku kada se Grčka suočava sa ozbiljnim problemima prekomernog turizma, naročito na ostrvima, gde ogromni pritisci na infrastrukturu, životnu sredinu i lokalno stanovništvo postaju sve izraženiji.
Sadržaj
Okvir su u Atini predstavili ministar životne sredine i energetike Stavros Papastavrou i ministarka turizma Olga Kefalogianni, uz poruku da je cilj nove politike da se turizam razvija „na organizovan, održiv i kontrolisan način“, uz očuvanje prirodnih i kulturnih posebnosti svake grčke regije.
Prema rečima predstavnika vlade, Grčka ostaje jedan od najjačih svetskih turističkih brendova i broj turista nastavlja da raste, ali upravo taj rast stvorio je pojave overtourism-a, odnosno prekomernog turizma, posebno na popularnim ostrvima i u najpoznatijim destinacijama.
Vlada sada želi da pređe na model razvoja koji kombinuje kvalitet i održivost, uz poštovanje prirodnog okruženja, lokalnog identiteta i kapaciteta pojedinih destinacija.
Kraj nekontrolisanog razvoja i nova pravila gradnje
Jedna od ključnih promena jeste uvođenje jasnih pravila o tome gde, kako i pod kojim uslovima može da se razvija turistička infrastruktura. Grčka vlada želi da zaustavi dosadašnju praksu nekontrolisane izgradnje hotela i turističkih objekata, posebno van urbanističkih planova.
Po prvi put država uvodi jedinstveni sistem kategorizacije svih 1.035 opštinskih jedinica prema intenzitetu turističkog pritiska, postojećem broju turističkih kreveta, veličini teritorije i broju stalnih stanovnika.
Područja su podeljena u pet kategorija:
- Kategorija A – područja pod kontrolisanim razvojem, odnosno zone sa veoma velikim turističkim pritiskom, gde će važiti najstroža pravila za nove investicije i gde će prioritet biti modernizacija postojećeg smeštaja.
- Kategorija B – razvijena turistička područja u kojima je dozvoljen nastavak razvoja, ali uz fokus na kvalitet, specijalizovane oblike turizma i modernu infrastrukturu.
- Kategorija C – područja u razvoju, gde država želi da podstakne dodatni turistički rast.
- Kategorija D – područja ranog razvoja, gde je planiran blaži i pažljiviji razvoj novih destinacija zasnovanih na lokalnim karakteristikama.
- Kategorija E – zone namenjene specijalnim oblicima turizma, poput planinskog, wellness, nautičkog i ronilačkog turizma.
Novi okvir uvodi i znatno strože uslove za gradnju hotela van urbanističkih planova. Dok je do sada minimalna površina parcele za novi hotel uglavnom iznosila 40 ara, odnosno oko 0,4 hektara, sada se prag značajno povećava.
U najopterećenijim područjima kategorije A novi hoteli van plana naselja moći će da se grade samo na parcelama od najmanje 160 ara, odnosno 1,6 hektara. U kategoriji B minimalna veličina biće 120 ara, dok će u kategorijama C, D i E minimum iznositi osamdeset ara.
Posebna pravila za ostrva
Poseban deo novog plana odnosi se na grčka ostrva, koja predstavljaju najosetljiviji deo turističkog sistema zemlje. Vlada ističe da razvoj ostrva mora da se nastavi, ali bez narušavanja njihovih posebnih karakteristika i lokalnog identiteta.
Grčka ostrva, izuzev Krita i Evije, podeljena su u tri grupe prema veličini, stepenu turističkog pritiska i osetljivosti životne sredine.
U grupi I nalaze se ostrva veća od 250 kvadratnih kilometara, gde će biti moguće i veće turističke investicije, ali samo uz posebne studije koje dokazuju da destinacija može da podnese dodatni razvoj.
Manja ostrva iz grupa II i III biće pod znatno strožim režimom zaštite. Na njima će važiti ograničenja veličine novih turističkih kompleksa, strože mere zaštite pejzaža i dodatna pravila za očuvanje lokalnog identiteta i tradicionalne arhitekture.
Jedna od najvažnijih mera jeste uvođenje maksimalnog broja turističkih kreveta za nova smeštajna postrojenja na pojedinim ostrvima.
Na grčkim ostrvima koja spadaju u najopterećenije kategorije maksimalan broj kreveta po novom objektu biće ograničen na 100, dok će u manje opterećenim zonama limit moći da ide do 350 kreveta, zavisno od karakteristika ostrva i intenziteta turizma.
Vlada navodi da je cilj da se spreči rasuta i nekontrolisana gradnja i da se investicije usmere ka organizovanijem razvoju koji poštuje nosivi kapacitet svake destinacije.
Stroža zaštita obale i prirode
Novi okvir predviđa i značajno jaču zaštitu obale, prirodnih područja i kulturnog nasleđa.
U obalnoj zoni neće biti dozvoljena nova gradnja u prvih 25 metara od obalne linije, osim radova od javnog interesa, poput pristupa za osobe sa invaliditetom, pristupa vozilima hitne pomoći ili drugih intervencija predviđenih obalnim zakonodavstvom.
Posebna zaštita predviđena je za Natura zone, osetljive ekosisteme, tradicionalna i napuštena sela, arheološka nalazišta, istorijske lokacije i spomenike kulture.
Vlada naglašava da će u slučajevima kada se preklapaju različita pravila uvek važiti strože ekološke mere kako bi se očuvali pejzaž i identitet destinacija.
Airbnb i kratkoročno izdavanje pod novim pritiskom
Jedna od najznačajnijih novina odnosi se na kratkoročno izdavanje stanova preko platformi poput Airbnb.
Grčka prvi put uvodi mogućnost teritorijalnog ograničavanja ili čak potpune zabrane kratkoročnog izdavanja u određenim zonama koje su pod velikim turističkim pritiskom.
Kreveti koji se nude preko platformi za kratkoročni najam ubuduće će ulaziti u obračun turističkog „nosivog kapaciteta“ pojedine oblasti, zajedno sa hotelskim smeštajem.
Iako mere neće automatski stupiti na snagu, novi okvir stvara pravnu osnovu za buduća ograničenja. To uključuje:
- ograničavanje trajanja izdavanja tokom godine,
- zabranu novih registracija u prezasićenim područjima,
- geografske zone u kojima će kratkoročni najam biti ograničen ili zabranjen,
- posebna pravila za nekretnine koje nisu primarno mesto stanovanja.
Jedna od konkretnih mera koja se najavljuje jeste obustava registracije novoizgrađenih kuća i stanova na ostrvima u sistem kratkoročnog izdavanja. To bi se sprovodilo tako što Ministarstvo finansija više ne bi izdavalo nove AMA registracione brojeve potrebne za legalno oglašavanje smeštaja.
Pregovori oko ograničavanja Airbnb sistema, prema navodima grčkih medija, trajali su do poslednjeg trenutka i upravo su te odredbe odložile finalizaciju celog plana. Zvaničnici Ministarstva turizma navodno su insistirali da se mere ipak uključe u konačni tekst.
Problem predstavlja i činjenica da grčki zakon kratkoročno izdavanje formalno tretira kao stambenu, a ne turističku delatnost. Zbog toga nadležnost za licenciranje ima Ministarstvo finansija, dok Ministarstvo turizma može da reaguje uglavnom tek po prijavama građana.
Zanimljivo je da su slična ograničenja formalno postojala još od 2016. godine, ali su praktično počela da se primenjuju tek 2025. i to samo u pojedinim centralnim delovima Atine.
Širi plan reforme prostora
Novi turistički okvir deo je mnogo šire reforme prostornog planiranja u Grčkoj. Vlada paralelno radi i na posebnim okvirima za obnovljive izvore energije, industriju i pomorsko prostorno planiranje.
Prema rečima portparola vlade Pavlos Marinakis, prvi put se istovremeno završavaju prostorni planovi za turizam, obnovljive izvore energije i industriju, kako bi se bolje koordinisale aktivnosti koje se često takmiče za isti prostor.
Cilj je da se smanje konflikti između turizma, energetike, industrije, rudarstva i akvakulture, ali i da se bolje zaštite pejzaži i osigura održivi razvoj destinacija.
Javna rasprava otvorena do 25. maja
Nacrt novog Specijalnog prostornog okvira za turizam trenutno je otvoren za komentare građana i zainteresovanih strana do 25. maja.
Nakon završetka konsultacija tekst će biti upućen Nacionalnom savetu za prostorno planiranje, a vlada očekuje da konačna zajednička ministarska odluka bude usvojena do kraja juna.
Ministarka turizma Olga Kefalogianni naglasila je da je plan „otvoren za korekcije“, ali da Grčka mora da pronađe ravnotežu između ekonomskog razvoja i očuvanja prostora, prirode i kvaliteta života lokalnog stanovništva.
